Uygur Türkleri ve İnsan Hakları İhlalleri - 2

Güncelleme tarihi: 1 May 2021

İnanç ve İbadet Özgürlüğü İhlalleri | Hareket Özgürlüğü İhlalleri


Yazımızın ilk bölümünde konuya giriş ile birlikte ‘’Adil Yargılanma Hakkı İhlalleri’’, ‘’Hayat Hakkı ve Kişi Özgürlüğü Hakkı İhlalleri’’ konularından bahsettik. Bu kısımda ise Uygur Türklerine karşı yapılan ‘’İnanç ve İbadet Özgürlüğü İhlalleri’’, ‘’Hareket Özgürlüğü İhlalleri’ konularından bahsedeceğiz.


1. İnanç ve İbadet Özgürlüğü İhlalleri


1.1 Kültürel Yıkım


1.1.1 İbadet Alanlarına Saldırı

aaaUygur Türklerinin memleketi olan Doğu Türkistan, bugün de birçok dinin yaşadığı bir bölgedir. Bölgede en yaygın din İslamiyet’tir. Çin Hükümeti, camileri ve yerli kutsal yerleri saygısızlaştırarak veya "düzelterek" Kuzeybatı Çin'deki Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin kültürel mirasını yeniden yazmak için sistematik bir kampanya başlatmıştır.

aaa ASPI (Australian Strategic Policy Institute)’nin konuyla ilgili yapmış olduğu kapsamlı araştırmaya göre Sincan'da yaklaşık 16.000 caminin (toplamın %65'i) Çin Hükümeti’nin politikalarının bir sonucu olarak yıkıldığı veya hasar gördüğü tespit edilmiştir. Bunların içinde, 16.yüzyıldan beri resmi kültürel korunmada olan ancak günümüzde girişinin daha küçük bir ölçekte yeniden inşa edilmiş haliyle değiştirildiği Büyük Kargalık Camii de bulunmaktadır.

aaaÇin hükümetinin "dört giriş" adlı Doğu Türkistan’daki camileri benliklerinden koparmak için başlattığı kampanyası kapsamında; Sincan'daki camilerin ulusal bayrağı asmaları, Çin anayasasının kanun ve yönetmeliklerinin kopyalarını asmaları, temel sosyalist değerleri sürdürmeleri zorunlu hale getirilmiştir. Ayrıca camilerdeki Arapça yazılar Çince yazılarla değiştirilmeye başlanmıştır.

1.1.2 Manevi Değerlere Saldırı

aaaDışavurumcu kültür (müzik, dans ve diğer performanslar) günümüz Sincan'ın Türkçe konuşan Uygur halkı arasında kimliğin üretimi ve sürdürülmesi için merkezi bir öneme sahiptir. Meshrep; müzik, dans, hikâye anlatımı, şakalar, oyunlar, cezalandırma ve diğer performans sanatlarını içeren benzersiz bir performans buluşmasıdır. Sincan bölgelerinde Meshrep; dindar Müslüman yaşam tarzının yayılması yoluyla alkolizm, uyuşturucu kullanımı ve suç içeren endemik sosyal sorunlara karşıt olarak kullanılmıştır. Çin Hükümeti, ‘’Safeguarding’’ (Koruma) adını verdiği programıyla, Meshrep geleneğini yerli kökenlerinden ayırıp ulusallaştırmaya çalışmaktadır. Bu programla gelenek, öz amacının dışına çıkarılarak bir nevi halkı kontrol etme aracı haline getirilmektedir. Ayrıca geleneğe ‘’ulusal’’ ögeler aracılığıyla siyasi mesajlar koyulmakta ve böylece Çin, Sincan gibi dünyada dikkat çeken bir sınır bölgesinde kendi ideallerinin ‘’reklamını’’ yapmaktadır.


2. Hareket Özgürlüğü İhlalleri

aaaASPI (Australian Strategic Policy Institute)’nin Sincan Veri Projesi’ne göre 2017-2019 yılları arasında Çin'deki fabrikalarda çalışmak üzere Sincan'dan 80.000'den fazla Uygur'un transfer edildiği ve bazılarının doğrudan gözaltı kamplarından gönderildiği tahmin edilmektedir. ASPI’nin konuyla ilgili raporunda birkaç olay incelenmektedir.


Bunlardan birisi, Doğu Çin'de Nike için çalıştırılan Uygurlardır. Üretimin gerçekleştirildiği fabrika; gözetleme kuleleri, dikenli teller ve polis koruma kutularıyla donatılmıştır. Çalışma saatleri dışında Uygur işçileri Mandarin eğitimi aldıkları, Çin milli marşını söyledikleri, mesleki eğitim ve vatanseverlik eğitimi aldıkları bir okula gönderilmektedirler. Okuldaki müfredat, Sincan'ın '’Yeniden Eğitim Kamplarını‘’ (bölüm 1’de ayrıntılı olarak bahsedilmiştir) yakından yansıtmaktadır. Han meslektaşlarının aksine Uygur işçileri, tatil için eve gidemediklerini bildirmişlerdir. Haoyuanpeng (bir giyim markası) Başkanı Zeng Yifa, yakın tarihli bir röportajda devlet medyasına yaptığı açıklamada Çin'in diğer bölgelerinde ve hatta yurtdışında genç işçi bulmak zor olduğu için Sincan'da bir fabrika kurduğunu söylemiştir:

''Kuzey Koreli işçilerin kalitesi iyi olmasına rağmen, yabancı işçilere para harcamak konusunda isteksizim. Sonunda Sincan'ı seçtim.

aaaBu açıklama, Uygur işçilerinin iş gücünün ne kadar ucuza mal edilebildiğinin en büyük kanıtlarından biridir. Ayrıca bu durum çalıştırılan Uygurların özgür iradeleri dışında gerçekleştirilmektedir.



KAYNAKÇA

 

1. xjdp.aspi.org.au/explainers/how-uyghur-cultural-practices-are-being-politicized-and-co-opted-in-xinjiang/

2. Dört Kapı Projesi archive.vn/oQL3x

3. The Xinjiang Data Project xjdp.aspi.org.au

4. xjdp.aspi.org.au/explainers/uyghurs-for-sale/