Rusya Federasyonu Demokrasi Raporu

En son güncellendiği tarih: Nis 2

“Rusya’daki büyük ve yaygın protestolar sonrasında yüzlerce barışçıl protestocu, izleyici ve gazeteci tutuklandı, birçoğu kötü muameleye, keyfi alıkoymaya ve adil olmayan yargılamalar sonucunda ağır cezalara maruz kaldı.” [i]

xxxBu cümleler Uluslararası Af Örgütü’nün “17/18 dönemi Dünyada İnsan Haklarının Durumu” başlıklı raporunun Rusya ile alakalı kısımlarından yalnızca ufak bir kesit. Rusya‘daki bu durum sonraki 2 senelik dönemde de değişmedi. İktidara geldiği günden bugüne, Putin ve onun “elit” yardakçıları, Sovyetler Birliği döneminden miras aldıkları otoriteyi kendi lehlerine ve maalesef vatandaşları aleyhine kullanmaktan çekinmedi. Günden güne kırıklarla dolan Rusya’nın insan hakları karnesi kısa vadede de düzeleceğe benzemiyor.

xxxRusya Anayasası’na göre, ülke federal yarı başkanlık sistemli cumhuriyettir ve Başkan, devletin başı iken; Başbakan, hükûmetin başıdır. Ülke çok partili temsili demokrasi ile yönetilmektedir ve güçler ayrılığı benimsenmiştir.[ii] Fakat devlet başkanının yetkileri yasama erki üzerinde baskı kurmaya yetecek kadar geniştir. Bu bağlamda Rusya Federasyonu’nun siyasi sistemine “Süper Yetkili Cumhurbaşkanlı Yarı başkanlık Sistemi”[iii] de denilmektedir. 2018’de yapılan son seçimlerde oyların yüzde 76,68'ini alarak seçimi büyük bir farkla kazanan ve yeniden 6 yıllığına aynı koltuğa oturacak olan Putin'in görev süresi de 2024'e kadar uzamış oldu.

xxxFreedom House raporuna göre Rusya Federasyonu, “özgür olmayan ülkeler” kategorisindedir ve bu kategorideki yerini uzunca bir süredir korumaktadır. Siyasi, ekonomik ve sosyal bir dizi sokak protestosu Rusya’da 2019’da da yükselişteydi. Uluslararası AF Örgütü raporlarına göre[iv] 2019’un Temmuz ve Ağustos ayları boyunca polis müdahale edene kadar barışçıl kalan protestolarda 2.600’den fazla insan tutuklandı. Çok sayıda keyfi tutuklama, aşırı güç kullanımı ve kötü muamele raporlansa da hiçbiri soruşturulmadı. Pek çok insan ağır para cezalarına çarptırıldı, 10 kişi hapis cezası aldı.[v] [vi] Ocak 2019’da iki genç aktivist, barışçıl şekilde yürüttükleri grev gözcülüğü faaliyetleri sebebiyle 6 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve cezaları temyiz mahkemesi tarafından onandı.[vii] Geçmişte insan hakları savunucularına uygulanmış şiddet faaliyetleri cezasız kalmaya devam etti. Yabancı temsilciler ve istenmeyen organizasyonlarla ilgili baskıcı mevzuat sık sık insan hakları savunucularına, sivil toplum kuruluşları ve onların müntesiplerine karşı uygulandı.[viii] [ix] [x] [xi]


xxxBazı sivil toplum kuruluşlarının, istenmeyen ilan edilen yabancı STK’larla sahte bağlantıları gerekçe gösterilerek ceza almasına karar verildi. Nisan ayında, Krasnodar Bölgesi merkezli Kuzey Kafkasya Çevre İzleme Örgütü, daha önce “istenmeyen” ilan edilen Otkrytaya Rossia hareketinin web sitesinde yayınlanan blogların bağlantılarını paylaştığı için Maikop'taki bir mahkeme tarafından para cezasına çarptırıldı. Eylül’de de bir mahkeme Young Journalists of Altai örgütünü, web sitelerinde Açık Toplum Enstitüsü web sitesine götüren bir bağlantı paylaşmaları sebebiyle para cezasına çarptırdı.

xxxYehova Şahitleri’ne yönelik baskılar 2019'da da genişledi ve aşırılık karşıtı yasalar uyarınca uzun hapis cezaları verildi. Baptistler de artan hükümet müdahalesine maruz kaldı.[xii]

xxxLGBTİ bireylere yönelik ayrımcılık ve tacizler yaygın kalmaya devam ediyor, “Gay propaganda yasası” çerçevesinde sık sık ifade özgürlükleri kısıtlanan LGBTİ bireylere yönelik tehditler de cezasız kalmaya devam ediyor. Özellikle federal cumhuriyetlerden biri olan Çeçenistan’da LGBTİ bireylerin yaşam hakkı dahi çoğu zaman korunmuyor. Öyle ki bazı durumlarda hapiste bulunan eşcinsel erkekler, sırf kendi aile üyeleri tarafından öldürülmelerine olanak sağlamak için cezaevinden tahliye edilmiştir.[xiii]

xxxAnayasa’nın sağladığı ifade özgürlüğü hakkına rağmen, aşırılıkçılığa ilişkin belirsiz yasalar; yetkililere, resmi desteği olmayan herhangi bir konuşma, organizasyon veya faaliyeti durdurma konusunda büyük takdir yetkisi vermektedir.

xxxRusya; Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütünün Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde, bu yıl da, 180 ülke arasında Venezuela ve Honduras’ın arkasında 149'uncu sırada yer almıştır.[xiv] Halihazırda; hükümetin, doğrudan veya devlete ait şirketler ve dostane iş ortakları; tüm ulusal televizyon ağını, birçok radyo ve yazılı yayını ve medya reklam pazarının çoğunu kontrol etmektedir. Yıl içinde yasamanın iki kanadından biri olan Devlet Duması’nda; yabancı ülkeler, yabancı kuruluşlar ve yabancı vatandaşların hatta yabancı sermayeye sahip Rus tüzel kişilerin, haber sitesine sahip olmasına yasak getiren bir yasa önerisi görüşüldü.

xxxAvrupa İnsan Hakları Mahkemesi raporlarında da Rusya Federasyonu’nun karnesi kırıklarla dolu, 2019 yılı sonu itibariyle derdest başvurular açısından bakıldığında, 15.050 başvuru ile Rusya Federasyonu’nun birinci sırada olduğunu görüyoruz. Yine aleyhine en çok ihlal kararı verilen ülkeler içinde ilk sırada 186 kararı ile Rusya Federasyonu gelmektedir.[xv]

Kaynakça


[i] amnesty.org/download/Documents/POL1067002018TURKISH.PDF

[ii] tr.wikipedia.org/wiki/Rusya [iii] BURAN, Hasan, “Siyasal Rejim Sınıflamalarının Yeniden Gözden Geçirilmesi Üzerine”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C.14, S.1, 2009, s. 87.

[iv] amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/russian-federation/report-russian-federation/

[v] amnesty.org/en/latest/news/2019/09/russia-runup-to-local-moscow-election-marred-by-unprecedented-attacks-on-rights/

[vi] amnesty.org/en/latest/news/2019/09/russia-runup-to-local-moscow-election-marred-by-unprecedented-attacks-on-rights/ [vii] amnesty.org/en/latest/news/2019/10/russia-two-youth-activists-jailed-in-deplorable-act-of-injustice/ [viii] amnesty.org/en/documents/eur46/0950/2019/en/

[ix] amnesty.org/en/latest/news/2019/06/russia-titievs-parole-a-welcome-step-but-not-justice/

[x] amnesty.org/en/latest/news/2019/01/russia-the-first-criminal-case-under-the-undesirable-organizations-law-marks-a-new-level-of-repression/

[xi] amnesty.org/en/documents/eur46/1376/2019/en/

[xii] freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2020 [xiii] Smith, Lydia (11 Nisan 2017). "'People are being tortured and killed': Chechnya's deadly anti-LGBT crisis" (İngilizce). International Business News. 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[xiv] rsf.org/en/ranking_table

[xv] inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/18220201527421%20-%20AİHM%20İstatistik%20DEĞERLENDİRME%20NOTU-2.pdf