MACARİSTAN DEMOKRASİ RAPORU

Güncelleme tarihi: Nis 2

Macaristan, zengin bir kültürel mirasa ve tarihe sahip, yaklaşık 10 milyonluk nüfusuyla 2004 yılından beri Avrupa Birliği üyesi olan bir Orta Avrupa ülkesidir. Dünya tarihinde önemli bir yeri olan Macaristan, günümüzde adeta Avrupa’nın asi çocuğu olarak görülüyor ve özellikle Avrupa Birliği’nin hukukun üstünlüğü, sığınmacılar gibi konularda getirmek istediği standartlara uymamasıyla gündeme geliyor. Ülke, Freedom House 2020 yılı Freedom in the World (Dünyada Özgürlük) raporunda 100 üzerinden 70 alarak “kısmen özgür”, Nations in Transit (Geçişteki Milletler) raporunda ise 100 üzerinden 49.40 alarak “geçiş rejimi ya da hibrid rejim” sınıflandırmalarına girmiştir. Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün raporunda 100 üzerinden 44 puan alarak 198 ülke arasında 70. ülke olmuştur.

ciddi bir ifadeyle
Viktor Orbán

xxxÜlkede Başbakan Viktor Orbán liderliğindeki Fidesz Partisi ve Hristiyan Demokratik Halkçı Parti (KNDP) koalisyonu 2010’dan beri iktidardadır. Nisan 2018’deki seçimler sonucunda mevcut koalisyon parlamentonun 2/3 çoğunluğunu elde etmiştir. Ekim 2019’da yapılan yerel seçim öncesi Orbán ve hükümetin önde gelen isimlerinin, muhalefetin yöneteceği belediyelerin devletten alacağı fonlarda kısıtlamaya gidilebileceği açıklamaları dikkat çekmiş ancak seçimlerde muhalefet kanadı büyükşehirlerde önemli ölçüde başarı elde etmiştir. Bunun sonucunda Fidesz-KNDP koalisyonu tarafından belediyelerin inşaat konularındaki yetkilerinin geniş bir kısmının hükümete transfer edildiği bir yasa getirilmiştir. Aynı yasayla birçok belediye varlığı ve taşınmazı tazminatsız bir şekilde Devlet Ofisi’ne transfer edilmiştir. Bunun sonucunda belediyelerin yetkileri önemli ölçüde kısıtlanmıştır. Hükümetin göçmen ve sığınmacılar hakkındaki sert politikaları, basın kuruluşları, gazeteciler ve sivil topluma yönelik kısıtlamaları ve yargı bağımsızlığı sorunu her geçen gün artmakta ve uluslararası arenada tepki çekmektedir.


1. GÖÇMEN VE MÜLTECİLER

xxx2015 yılında yaşanan ve insanlık adına utanç verici hak ihlallerine sebep olan sığınmacı krizinde Macaristan, Avrupa Birliği’nin İtalya ve Yunanistan’da bulunan yaklaşık 160 bin sığınmacının birlik ülkelerine dağıtılmasına yönelik verdiği kararın uygulanmasını reddeden üç ülkeden biri olmuştu. Avrupa Birliği yargı organı olan Avrupa Adalet Divanı bu üç ülkenin -Macaristan, Polonya ve Çekya- AB hukukuna aykırı davrandığına hükmetti. Kararları birlik ülkeleri adına bağlayıcı olan Divan, Macaristan’ın Sırbistan sınırında beklettiği iltica başvurusunda bulunan yaklaşık 300 kişiye yönelik “gözaltı” uygulamasının da yasalara aykırı olduğunu, bu uygulamanın kişilerin Macaristan’a girişlerini engellemesinin yanı sıra Sırbistan’a dönmelerini de engelleyerek temel hak ve hürriyetlerinden yoksun bıraktığına hükmetti. Bunun yanında, Avrupa Konseyi’nin uyarılarına rağmen sınırdaki sığınmacıların aç bırakıldığı iddiaları Macar insan hakları örgütleri tarafından hala dile getirilmekte. 2018’de getirilen kanunla birlikte Macaristan’a iltica başvurusu da fazlasıyla zorlaşmış durumda.

macaristan sınır duvarının bir tarafında güvenlik güçleri diğer tarafında göçmenler
2015 yılında yaşanan mülteci krizinde Macaristan-Sırbistan sınırı

xxxBaşbakan Victor Orbán’ın söylemleri ve Fidesz-KNDP’nin seçim kampanyaları göçmen karşıtı ve yabancı düşmanlığıyla birlikte halkta karşılığını Müslüman karşıtlığı olarak da buluyor. 2016 yılında yapılan bir ankete göre Macaristan halkının %72’si Müslümanları sakıncalı buluyor. Bu oranın Avrupa’nın geneline bakıldığında bir hayli fazla olduğu görülmektedir.


2. BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ

bir grup protestocu gece ellerinde telefon flashları
Index protestosu

xxxBasın özgürlüğü Macaristan anayasasında korunmakla birlikte, Fidesz tarafından getirilen medya düzenlemeleri anayasada belirtilen korumadan yararlanmayı zorlaştırıyor. Ulusal ve yerel medyaların çoğunluğu hükümet hakimiyetinde; devlet reklamları ve sponsorluklarından yararlananlar da bu medya kuruluşları. Bu durum bağımsız medya kuruluşlarını finansal açıdan zayıf bırakarak rekabeti kısıtlıyor. Temmuz 2020’de, ülkenin son bağımsız medya kuruluşlarından biri olarak tanınan Index’in, başbakana yönelik eleştirileriyle bilinen ve haber kuruluşunun bağımsızlığının tehlikede olduğunu belirten genel yayın yönetmeni görevden alındı. Bunun üzerine Index çalışanları ortak bir açıklamayla yönetmenin işten çıkarılmasının sebebinin “şantaja boyun eğmeyeceğini söylemesi” olduğunu belirtti. Bu olay gazeteciler ve halkın yoğun protestosuna sebep oldu. Basın özgürlüğünün kısıtlanması endişelerinin en büyük sebeplerinden biri, başbakanın koronavirüs salgını boyunca sürecek olan olağanüstü hal kararnameleri çıkarma yetkisi ile getirilen ve koronavirüs hakkında yanlış bilgilendirme yapanların beş yıla kadar hapis cezasına çarptırılabileceğinin öngörüldüğü düzenleme. Bu düzenleme uluslararası arenada yanlış kullanıma çok açık ve haber alma ve basın özgürlüğünü yaralayıcı bir düzenleme olarak nitelendiriliyor.


3. LGBTİ+ HAKLARI

xxxMacaristan’da LGBTİ+ bireylerin hakları bakımından getirilen son düzenlemeler olumlu olmamıştır. 31 Mart 2020 Uluslararası Trans Görünürlüğü Günü’nde, koronavirüs dönemi için verilen kararname çıkarma yetkisiyle getirilen düzenlemeyle bireylerin yasal cinsiyetlerini değiştirmeleri imkansız kılındı. 15 Aralık 2020’de aynı cinsiyete sahip çiftlerin evlat edinmelerini yasaklayan yasa parlamentoda kabul edildi. Yasa sadece evli çiftlerin evlat edinebileceklerini öngörüyor ve Macaristan’da aynı cinsiyete sahip kişilerin evlenmesi mümkün değil.