Demokrasi, Sorumluluk İlişkisi ve Keyfilik

En son güncellendiği tarih: Mar 29

2018 yılında demokrasi ile uzaktan yakından ilgisi olmayan bir rejime sahip Türkmenistan'da ilginç bir olay yaşandı. Olayın absürtlüğü aklı başında her insan tarafından kolayca anlaşılabilir olsa da Türkmenistan devlet televizyonu açısından bunun son derece ciddi ve teveccühe şayan olduğu aşikar. Bahsettiğim olay ülkede gerçekleşmesi planlanan dünya halter şampiyonası öncesinde devlet başkanın kabine toplantısında altın kaplamalı boş bir halter barını kaldırması, o esnada bütün bakanların olan biteni ayakta alkışlaması ve devlet televizyonun bu ''tarihi anları'' canlı yayınlanmasıdır. Bir devlet başkanının neden böyle bir ''güç'' gösterisi yaptığı, neden bu ''güç'' gösterisi için devlet bütçesinden altın bara para harcandığı, bakanların neden bunu şevkle ayakta alkışladığı, devlet televizyonunun neden bu olayı canlı yayınladığı ve bunların hepsini bir kenara bırakırsak neden ülke içinde kimsenin olanları sorgula(ya)madığı gibi bir soru zinciri oluşturabiliriz.




Demokratik rejimleri diğerlerinden ayıran nedir? Demokratik rejimleri diğerlerinden ayıran en önemli fark, herhangi bir yönetim pratiğinin "keyfi" olmamasıdır!

Demokratik rejimlerde yönetenler keyfe bağlı olmayan, sabit ve kısıtlı bir süre için iktidara gelirler. Bu kısıtlı süre zarfında ise herhangi bir eylemi keyiflerine göre yapamazlar. Attıkları her adım yasalar çerçevesinde yönettikleri yurttaşları ikna edecek makul sebeplere dayanmalıdır. Demokratik bir rejimde yönetici olmak hiç eğlenceli değildir çünkü yönetici, atacağı her adımın sonuçlarını defalarca gözden geçirmelidir. Söz gelimi demokratik bir rejimde; devlet başkanı kabine toplantısında altın kaplamalı bir halter bar kaldırsa önce muhalefet partileri ve medya bununla alay eder ve sonra barın parasını kim ödedi diye kamuoyu baskısı oluşur, daha sonra mecliste para kaynağının devlet ödeneği olup olmadığı maliye bakanından sorulur ve eğer yasalar nezdinde bu olay için makul bir sebep bulunmaz ise sorumlu kişiler istifa etmek zorunda kalırdı.


  • Finlandiya başbakanı Antti Rinne; 2019 yılında görev başına geldikten sadece altı ay sonra devlet posta şirketinin işçi grevleri esnasında yaptığı antlaşma konusundaki tartışmalarda koalisyon ortaklarını ikna edemediği için istifa etmek zorunda kaldı.



Demokratik rejimlerin diğer rejimlerden farkı, yöneticilerin kamu imkanlarını canları istediği gibi kullanmamaları için denetleyici kurumların mevcut olmasıdır. hükümetin, yani kamu gücünü kullanmak amacıyla sınırlı bir süre için halk tarafından seçilen siyasi partinin veya partilerin etkisi altında olmayan bağımsız kuruluşlar sürekli olarak kamu gücünün yurttaşların lehine kullanılmasını denetler. Yani özetle demokrasilerde yönetenler, halka karşı sorumludur.

Otoriter rejimlerde ise yöneticiler sanki vatandaşların onlara veya onların siyasi duruşlarına karşı sorumluluğu varmış gibi davranırlar, hatta bu özgüvenle vatandaşları yargılayıp kamu gücünü devlet karşısında güçsüz olan bireyler üzerinde tatbik ederler. Yani otoriter rejimlerde halk, yönetenlere karşı sorumlu, daha doğru bir ifade ile onlara mahkumdur.


Yirmi birinci yüzyılda insanlığın ortak aklı ve geçmişten edindiği acı tecrübeler hiçbir insanın çağ dışı yöntemler ile bir otoritenin emrinde ve ona mahkum yaşamasını kabul edemez. Bireylerin özgürlüğü ancak devlet gücünün sınırlandığı ve yönetenlerin her daim hesap verebilir olduğu yerde tahkik edilebilir. Son olarak şunu bilmek gerekir ki insanca yaşama becerisi gösteren toplumlarda devlet vatandaş ilişkisinde vatandaşın başı dik, devleti yönetenin başı saygıdan eğiktir. İnsanca yaşayamayan toplumlarda ise tam tersi geçerlidir. Aşağıdaki iki resim bu gerçeği göz önüne sermektedir.



Bazı Notlar:

1. Türkmenistan'ın Freedom House global demokrasi skoru 100 üzerinden sadece 2 puan, Kuzey Kore'nin ise 100 üzerinden 3 puandır. Finlandiya'nın aynı demokrasi indeksinde puanı 100 üzerinden 100, Kanada'nın ise 100 üzerinden 98'dir. (Kaynak için tıklayın)

2. Bu linke tıklayarak Türkmenistan Başkanın halter barı kaldırdığı videoyu izleyebilirsiniz.